home pianoles cursussen pianospel arrangementen contact

muziektheorie

tonen en intervallen


Als je met een vinger van links naar rechts langs de toetsen gaat en je slaat alle toetsen, witte en zwarte, na elkaar aan zoals ze naast elkaar liggen, dan hoor je telkens dezelfde afstand tussen twee opeenvolgende tonen.
Die afstand heet halve toonsafstand of halve toon.



De naamgeving van de tonen gaat uit van 7 stamtonen(a,b,c,d,e,f,g) die vervangen kunnen worden door tonen een halve toonsafstand lager (as,bes,ces etc.) of hoger (ais,bis,cis etc.).
Met a-b word bedoeld: het interval van a naar b, waarbij a de laagste toon is en b zo dicht mogelijk daarboven. Altijd noem ik dus de laagste toon eerst.
De afstand van een toon met letter a (a, as,ais)naar een toon met letter b (b,bes,bis) heet een secunde. Dus a-b, a-bes, as-bes, as-b, ais-b zijn allemaal secundes.



In het algemeen :
van een letter naar de volgende letter heet een secunde
voorbeelden: bes-c, bis-cis, f-ges, g-a, g-ais etc.
van een letter naar de derde letter heet een terts
voorbeelden: a-c, b-dis, f-as, gis-b, zelfs gis-bes.
de naam van een interval is dus gekoppeld aan de naam van de noten:
as-b is een secunde, maar gis-b is een terts.
van een letter naar de vierde letter heet een kwart.
van een letter naar de vijfde letter heet een kwint.
van een letter naar de zesde letter heet een sext.
van een letter naar de zevende letter heet een septime.
van een letter naar de achtste letter heet een oktaaf.
zo verder none, decime, undecime, duodecime.

notatie intervallen

Niet alle secundes zijn even groot: ges-ais > ges-a > g-a > g-as .
De meest voorkomende intervalsnamen zijn:

kleine secunde: b-c, c-des, dis-e, etc. toetsen naast elkaar


grote secunde: c-d, des-es, e-fis, fis-gis.1 toets ertussen


kleine terts: a-c, c-es, dis-fis, es-ges. 2 toetsen ertussen


grote terts: c-e, d-fis, es-g, ges-bes. 3 toetsen ertussen


(reine) kwart: c- f, es-as, fis-b etc.2 kleiner dan kwint


overmatige kwart: f-b, c-fis, es-a etc. 1 kleiner dan kwint
verminderde kwint: b-f, c-ges, dis-a.
zelfde afstand als overmatige kwart, andere naam


(reine) kwint: c-g, es-bes, dis-ais, b-fis etc.


kleine sext: b-g, c-as, fis-d etc. 1 groter dan kwint


grote sext: c-a, b-gis, ges-es etc. 2 groter dan kwint


kleine septime: b-a, c-bes, dis-cis. 2 kleiner dan oktaaf


grote septime: c-b,des-c, d-cis. 1 kleiner dan oktaaf


(rein) oktaaf: c-c, fis-fis etc.



Merk op:
Van prime, kwart, kwint en oktaaf bestaat maar één "gewone" variant: de "reine"
Van secunde, terts, sext en septime bestaan 2 "gewone" varianten: "klein" en "groot"
kleiner dan gewoon heet verminderd:
bv verminderde kwint c-ges, verminderde terts cis-es, verminderde septime: b-as
groter dan gebruikelijk heet overmatig:
bv overmatige kwint c-gis, overmatige terts ges-b.

Kleine secunde en grote septime vullen elkaar aan tot een oktaaf:
bijvoorbeeld b-c en c-b, c-des en des-c.
Je kunt ze elkaars complement noemen; hun klank lijkt op elkaar.
Zo zijn ook elkaars complement:
grote secunde en kleine septime
kleine terts en grote sext
grote terts en kleine sext en dan natuurlijk ook
kleine sext en grote terts etc.
verder zijn elkaars complement:
(reine) kwart en kwint
overmatige kwart en verminderde kwint (bijvoorbeeld f-b en b-f).


akkoorden en akkoordsymbolen


drieklanken

Een drieklank bestaat uit grondtoon, terts en kwint.
Grondtoon: de noot waar de drieklank naar heet.
Terts: een noot een terts boven de grondtoon en/of 1 of meer oktaven daarboven of onder.
Kwint: een noot een kwint boven de grondtoon en/of oktaven daarboven of onder.
Een majeur drieklank bestaat uit grondtoon, grote terts en reine kwint;
voorbeeld.: C (CMaj) bestaat uit c, e en g. Es bestaat uit es, g en bes
In veel bladmuziek, in ieder geval in alle engelstalige, wordt de naam van de grondtoon zo nodig aangegeven met kruisen en mollen.
Op deze pagina wordt een kruis aangegeven door # (F# is Fis), een mol door b (Bb is Bes)
De majeur drieklank op es (e flat) wordt dus aangegeven met Eb, die op fis (f sharp) met F#. Een mineur drieklank bestaat uit grondtoon, kleine terts en reine kwint;
voorbeeld: C- (Cmin,Cm,c) bestaat uit c, es en g; Es- bestaat uit es, ges en bes.
Een verminderde drieklank bestaat uit grondtoon, kleine terts en verminderde kwint;
voorbeeld: Co (Cverm,Cdim,Cm5) bestaat uit c, es en ges.
Een overmatige drieklank bestaat uit grondtoon, grote terts en overmatige kwint;
voorbeeld: C+ (Coverm,Caugm,C+5,C#5) bestaat uit c , e en gis .
een hardverminderde drieklank bestaat uit grondtoon, grote terts en verminderde kwint;
voorbeeld: Cb5(Cmajb5) bestaat uit c ,e en ges .

septime-akkoorden

Een septime-akkoord bestaat uit een drieklank + een septime (op de grondtoon)
Een groot septime-akkoord bestaat uit majeur drieklank + grote septime;
voorbeeld: CMaj7 (CM7) bestaat uit c, e, g en b .
een dominant septime-akkoord bestaat uit majeur drieklank + kleine septime
voorbeeld: C7 (Cx7) bestaat uit c, e g en bes .
een klein septime-akkoord bestaat uit mineur drieklank + kleine septime
voorbeeld: C-7 (Cmin7, Cm7) bestaat uit c, es, g en bes .
een klein-groot septime-akkoord bestaat uit mineur drieklank + grote septime
voorbeeld: CminMaj7 (CminM7, C-+7) bestaat uit c, es, g en b .
een verminderd septime-akkoord bestaat uit verminderde drieklank + verminderde septime
voorbeeld: Co7 (Cdim7) bestaat uit C, es, ges en beses(a) .
een halfverminderd septime-akkoord bestaat uit verminderde drieklank + kleine septime;
voorbeeld: Cø7 (C-7b5, Cm7b5, Cm7-5 etc.) bestaat uit c, es, ges en bes .
een overmatig dominant septime-akkoord bestaat uit overmatige drieklank + kleine septime
voorbeeld: C+7 (C7augm,C7+,C7+5,C7#5) bestaat uit c, e, gis en bes .
een overmatig septime-akkoord bestaat uit overmatige drieklank + grote septime
voorbeeld: CM7+5 bestaat uit C, e, gis en b.

voorhoudingsakkoorden

in een voorhoudingsakkoord (sus-akkoord) is de terts vervangen door een kwart of grote secunde (op de grondtoon)
voorbeelden: Csus (Csus4) bestaat uit C, f en g ;
Csus2 bestaat uit c, d en g
Csus2,4 bestaat uit c, d, f en g
Csus7 bestaat uit c, f, g en bes

toevoegingen

aan alle akkoorden kunnen noten worden toegevoegd
voorbeeld: C7b9 (C7b9, C7,b9, C7addb9) bestaat uit C, e, g, bes en des .
mogelijke toevoegingen:
6 grote sext
9 grote none, b9 kleine none, #9 overmatige none
b10 kleine terts
11 kwart (undecime)
#11 overmatige kwart
13 grote sext (toevoeging aan dominant septime-akkoord)
b13 kleine sext (toevoeging aan dominant septime-akkoord)

slash chords

(slash akkoord, gesneden akkoord)
door middel van een schuine streep / (slash) kun je aangeven welke toon je als laagste toon ('in de bas') wilt hebben.
zo betekent C/E : majeur drieklank van C met de e in de bas.
We kunnen echter ook tonen in de bas aangeven die niet tot het akkoord behoren.zo kunnen complexe samenklanken ontstaan.
voorbeeld: C/D =Dsus7,9 (immers Dsus bestaat uit d,a en g, Dsus7,9 uit d,a en g,c en e, oftewel uit d,a en C (drieklank))

afkortingen

C9 = C7,9
C13 = C7,9,13